در سال ٢٠٠٢ دو مدل توسط گروه کاری گارتنر[2]  توسعه داده گردید. یکی برای پیاده سازی تجارت الکترونیکی و دیگری برای بلوغ دولت الکترونیکی، که هر دو در چهار سطح انجام می شوند.

2-5-4-1 الگوی بلوغ دولت الکترونیکی گارتنر

چهار سطح مدل بلوغ دولت الکترونیکی گارتنر عبارتند از:

*مرحله اول، اطلاع رسانی[3]  مرحله ابتدایی اجرای دولت الکترونیکی، حضور بر روی وب و فراهم آوردن اطلاعات مربوطه برای بهره گیری عمومی می باشد. شکل وب سایت در این مرحله شبیه به یک کتاب راهنماست.

*مرحله دوم، تعامل[4]: در مرحله دوم، تعامل بین دولت، بخش بازرگانی و شهروندان تشویق می گردد . مردم می توانند از طریق پست الکترونیکی از مراکز دولتی اطلاعات لازم را اخذ کنند . در این مرحله، امکان بهره گیری از موتورهای جستجو برای کسب اطلاعات و امکان بارگذاری کردن  اسناد و فرم های مربوطه وجود خواهد داشت.

*مرحله سوم، مبادله[5]  (تراکنش): در این مرحله، پیچیدگی فناوری افزایش می یابد و همراه با آن ارباب رجوع نیز منتفع می گردد و مبادلات با حجم زیاد و پیچیده نیز بدون مراجعه به دفاتر دولتی قابل اجراست . به گونه مثا ل خدمت رسانی به هنگام، پرداخت مالیات، تمدید یا اخذ مجوزها، اخذ گذرنامه و روادید و رأی گیری به هنگام در این مرحله انجام می شود.

*مرحله چهارم، تغییر شکل :  در این فاز، همه سیستم های اطلاعاتی یک پارچه اند و مردم امکان بهره گیری از خدمات دولت را از یک مکان مجازی خواهند داشت . بهترین پیچیدگی موجود در این مرحله، مربوط به بخش داخلی می باشد که نیازمند تغییر اساسی در فرهنگ سازمانی، فرآیندها و مسئولیت ها در درون دولت می باشد . کارمندان دولت در بخش های مختلف بایستی با یکدیگر به شکل کاملا خودکار  کار کنند . در این مرحله صرفه جویی در هزینه ها و کارایی و رضایت مشتری به بالاترین حدممکن می رسد(گارتنر،2002) .

2-5-4-2 الگوی بلوغ تجارت الکترونیکی گارتنر

چهار سطح مدل بلوغ تجارت الکترونیکی گارتنر عبارتند از

*سطح یک، حضور اولیه[6]: در این مرحله از اینترنت برای ارایه اطلاعات شرکت و بروشورهای آن بهره گیری می گردد و بیشتر جنبه اطلاع رسانی دارد.

*سطح دو، پیشروی[7] : بعضی از ویژگی ها مانند موتور جستجو، اطلاعات تفصیلی درمورد محصول و قابلیت تعامل با شرکت به سایت افزوده می گردد . در واقع در این مرحله خدمات اساسی به مشتری ارایه می گردد.

*سطح سه، یک پارچگی کسب وکار[8] : در این مرحله ویژ گی های بیشتری مانند امکان مبادله/معامله، با در نظر داشتن نیازهای خاص مشتریان به سایت افزوده می گردد.

*سطح چهار، دگرگونی کسب وکار[9] :  در این مرحله تأمین کنندگان و مشتریان نیز یکپارچه می شوند . در این سطح، خدمات برتر به مشتریان ارایه شده و تعدیلات پیشرفت های در سایت صورت می پذیرد(گارتنر، 2002).

2-5-5 الگوی میسرا و دینگرا[10]

میسرا و دینگرا مدلی را پیشنهاد کرده اند که دیدگاهی سازمانی نسبت به بلوغ دولت الکترونیکی دارد . تأکید این مدل بر مراحلی می باشد که سازمان ها در پیاده سازی تجارت الکترونیک طی می کنند . این مدل شش سطح را برای بلوغ الکترونیکی معر فی می کند که  عبارتند از : (میسرا و دینگرا، 2002).

*سطح اول، بسته: در این مرحله سازمان از فناوری اطلاعات و ارتباطات در اداره امور بهره گیری نمی کند و حتی هیچ طرح یا برنامه ای نیز برای بهره گیری از آن در آینده نزدیک ندارد.  این وضعیت ممکن می باشد ناشی از عدم آشنایی با فناوری های ارتباطات و اطلاعات، نبود منابع کافی و نداشتن تفکر استراتژیک باشد. در نتیجه سازمان بر حسب اندازه ارتباط و سهیم کردن دیگران در اطلاعات دولت الکترونیکی، در وضعیت بسته قرار دارد.

*سطح دوم، مقدماتی : در این سطح، سازمان نخستین گام ها را برای اتوماسیون کردن فرآیندهایش بر می دارد، اما اساس آن فاقد کل نگری و عمومیت کافی می باشد. در این سطح، هیچ کوشش سازمان یافته ای به مقصود فراهم کردن مقدمات ایجاد دولت الکترونیکی صورت نمی گیرد. به علت نداشتن یک برنامه کلی و رهبری نظام مند، بسیاری از کوشش های صورت گرفته به پایان نرسیده و عمومًا ن یمه کاره رها می شوند. از بین اقدامات پراکنده ای که انجام می شود، بعضی از آن ها ممکن می باشد که با موفقیت روبه رو شوند، اما به گونه کلی سازمان تعهد لازم را برای ایجاد دولت الکترونیکی به صورت یک اقدام برنامه ریزی شده ندارد.

*سطح سوم، مرحله برنامه ریزی شده : در این م رحله از یک رویکرد سیستماتیک بهره گیری می گردد. در این سطح سازمان به گونه واضح و عیان دارای چشم انداز تعریف شده، اهداف کلی و اهداف فرعی برای دولت الکترونیکی می باشد. به علاوه مطالعه ارزیابی نیازها نیز در این مرحله انجام می شود. سپس از طریق برنامه ریزی گسترده ای که انجام می شود، سیاست ها، استراتژی ها، فعالیت های اجرایی مختلف، تأثیر ها، مسئولیت ها و منابع مورد نیاز بر حسب زمان، پول، نیروی انسانی تعریف شده تا اداره کردن الکترونیکی به صورت بهینه پیاده گردد.

*سطح چهارم،مرحله تحقق یافته: در این سطح براساس برنامه های انجام ش ده، یک سیستم یک پارچه پیاده می گردد که طبق آن تمام فرآیندهای درونی سازمان به صورت کامپیوتری انجام می گردد و تبادل اطلاعات بین تمام واحدها به صورت یک پارچه انجام می گردد .سازمان علاوه بر ارایه مؤثر خدمات به کارکنان خود، در این مرحله ارایه خدمات به مشتریان خارجی را نیز به گونه مؤثر شروع می کند.

*سطح پنجم، نهادینه شدن: در این سطح، سازمان ها وضعیت واقعی خود را تثبیت کرده اند و بیشتر توجه شان به حذف شکاف های موجود بین آن چیز که که در برنامه بوده و آن چیز که که به وقوع پیوسته می باشد، می باشد. به بیانی دیگر در این مرحله، نتایج تما می پروژه هایی که به اجرا رسیده می باشد مورد مطالعه قرار گرفته و با استانداردهای تدوین شده در برنامه ها مقایسه می گردد . نتیجه این مطالعه، شناسایی انحرافات و کوشش در جهت اصلاح آن هاست. این اصلاح تا زمانی ادامه می یابد که دولت الکترونیکی بخشی از فرهنگ کاری سازمان گردد . در این مرحله، دولت الکترونیکی به گونه مؤثری توسط تمامی کاربران داخلی و خارجی پذیرفته می گردد.

*سطح ششم، بهینه کردن :در این مرحله، سازمان خود را در بهبود مستمر و بهینه کردن کوشش ها متعهد می داند. در این سطح سازمان عمدتًا، به مقصود تحقق کامل دولت الکترونیکی، به دنبال نوآوری در فناوری، فرآیندهای کاری، فرهنگ سازمانی و غیره می باشد(میسرا و دینگرا، 2002).

2-5-6 الگوی ایالت یوتا

وایندلی با در نظر داشتن نیاز ایالت یوتا در ایالات متحده آمریکا، در سال ٢٠٠٢ مدل بلوغی را برای این ایالت طراحی نمود . طبق این مدل، بلوغ دولت الکترونیکی دارای مراحل زیر می باشد:

*سطح اول، وب سایت ساده : سطح اول بلوغ در این مدل، وب سایت ساده می باشد. یک وب سایت ساده، شامل تعدادی صفحه می باشد که اطلاعات آن به صورت ایستا و غیرپویا هستند.

*سطح دوم، دولت به هنگام : این سطح بلوغ، دولت به هنگام نامیده می گردد. مهم ترین تفاوت این سطح با سطح قبلی آن ا ست که در این سطح انجام معاملات نیز امکان پذیر می گردد.

*سطح سوم، دولت یک پارچه : سطح سوم دولت یک پارچه نامیده می گردد. در این سطح، دوایر در انجام کارها کاملا با هم یک پارچه شده اند. یکی از نکات کلیدی در این سطح انجام معاملات الکترونیکی به گونه کامل می باشد.

*سطح چهارم، دولت تغییر شکل یافته : سطح چهارم مدل بلوغ، دولت تغییر شکل یافته نامیده می گردد. در این مرحله فرآیندهای دولت الکترونیکی به صورتی انجام می گردد که ماهیت انجام کارهای دولتی را تا حدود زیادی تغییر داده می باشد. در این سطح ارایه خدمات بر اساس نیازها و احتیاجات تک تک شهروندان صورت گرفته و به نقطه نظرات آنان توجه می گردد(وایندلی،2002).

2-5-7 الگوی گروه مشاوره دلویت[11] و تاچ

گروه مشاوره دلویت و تیم تحقیقاتی دلویت و تاچ در سال ٢٠٠٠ مدلی را برای بلوغ دولت الکترونیکی ارایه کردند . در این مدل، مراحل بلوغ دولت الکترونیکی به صورت یک پیوستار شش مرحله ای در نظر گرفته شده می باشد . تبیین هر یک از این مراحل به ترتیب زیراست: (دلویت،2000)

*مرحله اول، انتشار/تسهیم اطلاعات: در این مرحله، ادارات دولتی اقدام به ایجاد وب سایت کرده و اطلاعات مربوط به خود را برای بهره گیری عموم بر روی وب سایت قرار می دهند.

*مرحله دوم، مبادلا ت رسمی دوطرفه : در این مرحله به کمک امضا ءهای دیجیتال قانونی و معتبر، ارباب رجوع قادر به ارایه اطلاعات شخصی خود به وب سایت ادارات دولتی و انجام مبادلات پولی خواهند بود. در این مرحله ارباب رجوع بایستی نسبت به توانایی و قدرت سازمان در حفظ و نگهداری اطلاعات شخصی و محرمانه ای که به وب سایت ارایه کرده اند، متقاعد شوند.

*مرحله سوم، پورتال های چندمنظوره: در این مرحله دولت مشتری محور، موفقیت بزرگی در ارایه خدمات به مشتریان به دست می آورد. در این مرحله، دولت با بهره گیری از یک پورتال، امکان ارسال و دریافت اطلاعات و پردازش مبادلات پولی به ادارات دولتی مختلف را فراهم می آورد.

*مرحله چهارم، شخصی کردن پورتال: در مرحله سوم، ارباب رجوع از طریق یک وب سایت واحد به دامنه گسترده ای از خدمات دسترسی پیدا می نمود. در مرحله چهارم، دولت این امکان را برای ارباب رجوع فراهم می آورد، تا بتو انند پورتال را مطابق ویژگی های مطلوب خود تغییر دهند. برای دست یابی به این مرحله دولت به امکانات پیچیده تر برنامه ریزی وب نیاز دارند، تا کاربران قادر به اعمال تغییرات مورد نظر و مطلوب خود در پورتال باشند.

*مرحله پنجم، مجتمع کردن خدمات مشترک : در این مرحله تغییراتی واقعی در ساختار دولت شکل می گیرد . در این مرحله، ارباب جوع خدمات دولتی را به عنوان یک بسته واحد می بینند و ادراک آن ها از سازمان های دولتی به عنوان بخش های جدا از هم بسیار کمرنگ می گردد. در این مرحله مبادلات و خدمات به صورت گروهی به ارباب رجوع ارایه می گردد.

[1] . PGartner Model

[2] . Gartner Group

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

[3] . Information

[4] . Interaction

[5] . Transaction

[6] . Basic presence

[7] . Prospecting

[8] . Business Integration

[9] . Business Transformation

[10] . misra & dhingra

[11] . deloitte

برای دانلود متن کامل اینجا کلیک کنید